Nguyen am? /i/ ngan vs ?i? dai ! - Hoc tieng Anh

[anglorthoglot]

Có một câu hỏi mà không phải ai học tiếng Anh cũng trả lời dễ dàng: nguyên âm là gì? Bỏ qua các định nghĩa, nguyên âm là âm mà chúng ta phát ra sẽ thành một tiếng trọn vẹn (syllable) ,mà phụ âm thì không thành được. Nếu chúng ta phát phụ âm /a/ kéo dài nó ra 15 giây và ghi lại bằng cassette, sau đó cắt bỏ 5 giây đầu của cassette, bây giờ mở cassette lên chúng ta vẫn nghe âm /a/ rõ ràng. Bây giờ phát phụ âm /t/ dài 15 giây rồi ghi lại, cắt bỏ 2 giây đầu, mở cassette lên , 13 giây băng cassette chỉ phát ra âm /ơ ơ ơ../mà thôi. Âm /t/ đã mất. Do đó /t/ là phụ âm và /ơ/ là nguyên âm. Một phụ âm không làm thành tiếng được, nhưng một nguyên âm thì được. Chúng ta tạo ra nguyên âm thế nào: nguyên âm phát ra do hơi từ phổi đi ra, cộng hưởng (resonate) trong vòm họng, hình dáng của vòm họng, vị trí lưỡi, độ hở khớp xương hàm, và độ sâu của họng khi căng xuống, độ cong hay phẳng của hai môi làm cho nguyên âm nghe khác nhau, có tần số âm (frenquency) khác nhau. Một số sách dạy phát âm nói là tiếng Anh có một /i/ ngắn và một /i/ dài. Ví dụ trong câu mẹo uốn luỡi (tongue twister) này : it eats a bit of beet , các âm /i/ và /ee/ đều cùng độ dài. /I/ và /EE/ khác nhau chính là /I/ có tần số thấp hơn, /EE/ có tần số cao hơn, nói theo thông thường là high pitch và low pitch ,giọng cao và thấp. Khi phát âm /I/ đầu lưỡi ở phía trước (front) gần lợi(nướu) hàm trên của răng, chỗ chúng ta có thể phát phụ âm ma sát( fricative /s/).Khi phát âm /EE/, đầu lưỡi vẫn ở trước, nhưng thấp hơn một chút, khớp xương hàm mở ra thêm một góc nhỏ nữa, các cơ dưới cạnh hàm cũng hơi căng xuống, thấp hơn nữa sẽ là âm/e/. Trong phát âm ( phonology), người ta dùng một đồ thị có trước (front), middle(giữa), back (sau); high (cao), medium (trung bình), low (thấp) để chỉ các điểm cộng hưỡng âm khi phát nguyên âm. /I /long và /I /short theo tôi chỉ là một tiện lợi (conventional) để chỉ sự khác biệt này.
Khi chúng ta phát một tiếng (syllable) thì phụ âm (consonant) cuối của tiếng tác động đến độ dài của tiếng, gọi là rhythm. /bid/ sẽ dài hơn /beet/, /lid/ và /leed/ dài bằng nhau, /seat/ ngắn hơn /seed/. Nếu phụ âm cuối (final consonant) là một âm không rung (voiceless) tác động vào thì syllable có rhythm ngắn, nếu phụ âm cuối là âm rung (voice) tác động thì syllable sẽ nghe dài hơn. Cái này rất khó tập luyện, nhưng khi chúng ta thành thói quen nghe người bản ngữ nói và có ý thức về sự khác biệt rồi kiên nhẫn tập luyện sẽ thành công. Ở các nước nói tiếng Anh cũng có một ngành chữa trị phát âm ( speech pathology, speech pathologist) chuyên gíúp người nói lắp (cà lăm), ngọng, khó nuốt thức ăn hoặc phát âm sai thành thói quen.